Permanent Collection 2017 - 2022

01 3

Ensemble

De M HKA-collectie ontwikkelt zich rond drie manieren om kunst te benaderen: beeld, actie en maatschappij. Hoewel geen enkel werk uitsluitend onder een van deze noemers valt, zijn het nuttige insteken om de eigenheid en de complementariteit van onze collectie te onderzoeken. Beeld, actie en maatschappij kunnen de drie assen zijn die samen de ruimte van een werk bepalen: elk performatief kunstwerk heeft een beeldkwaliteit, kijken is actie en elk kunstwerk verhoudt zich tot de maatschappij. Deze opdeling wil dan ook vooral een aanzet vormen voor het publiek om in interactie te gaan met de werken en nieuwe verbanden te leggen.

 

Beeld

Antwerpen heeft een lange traditie van het scheppen, reproduceren en verspreiden van beelden. Denken over ‘het beeld’ maakt dan ook deel uit van de praktijk van verschillende kunstenaars uit de M HKA-collectie. Beelden kunnen verwijzen naar andere beelden, en naar de manier waarop ze gemaakt worden.

Vanaf 1958 organiseert kunstenaarsgroep G58 in het Hessenhuis een reeks tentoonstellingen van hedendaagse kunst met lokale en internationale kunstenaars. Zo wordt het idee van een Antwerpse avant-garde nieuw leven ingeblazen. Jan Henderikse maakt in 1962 Houten groentekisten tijdens de tentoonstelling Anti-Peinture. Hij is lid van de Nul-groep, kunstenaars die monochroom en serieel werken. Door de vrijheid van zijn handelen en door het gebruik van afvalmaterialen is Henderikse de minst strenge van de groep.

Als belangrijk vertegenwoordiger van het Amerikaanse minimalisme wil Dan Flavin sculptuur tot zijn essentie herleiden. Untitled (to the real Dan Hill) 1b beïnvloedt de omgeving en zet aan tot nadenken over de relatie tussen licht en ruimte.

In het verlengde van het minimalisme bevraagt Joëlle Tuerlinckx de fundamenten van de kunst. Ze vertrekt vanuit de idee dat kunstwerken pas ontstaan in de gedachten van de kijker. In Aux Dimensions de: quelque chose worden objecten herleid tot hun mathematische verhoudingen. Tuerlinckx verkent de grens tussen zijn en niet-zijn, het iets en het niets.

Raoul De Keyser tast de diverse elementen van de schilderkunst af: textuur, lijnvoering, drager, materiaal en formaat. Een radicale benadering gaat bij hem gepaard met intuïtie en gevoel, waardoor een stuk van de werkelijkheid doorschijnt in Zilver.

De werken met de titel Stilleven van Lili Dujourie verwijzen naar de tradities van de kunstgeschiedenis. Hoewel de abstracte collages op het eerste gezicht niet veel te maken hebben met klassieke stillevens, delen ze de focus op compositie en textuur. Deze reeks is een voorbode van Dujouries latere, meer ruimtelijke thematisering van elementen van de kunsttraditie.

Jan Vercruysse wantrouwt elke communicatieve inzet bij kunst. Zijn werk onderzoekt zowel vormelijke, als inhoudelijke problemen, en refereert aan architectuur en theater. De lege stoelen van Les Paroles (III) verwijzen naar de afwezigheid van een stem, een gesprek of een discours.

Marlene Dumas en Luc Tuymans maken deel uit van een generatie kunstenaars die in de jaren tachtig en negentig het medium schilderen terug op de voorgrond brengen als een praktijk die zowel denken als doen omvat. Beide kunstenaars vertrekken vaak van bestaand beeldmateriaal, dat ze omzetten in nieuwe beelden. Sacrifice van Dumas neemt de menselijke figuur als uitgangspunt voor een visuele bevraging van hedendaagse raciale, seksuele en sociale identiteiten. Tuymans stelt de herinnering centraal in haar verdwijnpunt van een nazinderend beeld. In Vlaams dorp en IJzertoren richt hij zich op leeg geworden symbolen. De gedempte, verbleekte kleuren van Hotelkamer roepen een desolate sfeer op.

Cindy Sherman bekritiseert de hedendaagse beeldcultuur en de invloed ervan op onze identiteit. Untitled No 121 A, met zoals in al haar werken de kunstenares zelf in beeld, thematiseert de spanning tussen echtheid en nabootsing, individualiteit en identificatie.

Dirk Braeckman verkent in zijn werk de mogelijkheden van het fotografisch proces. De onorthodoxe kadrering versterkt het filmisch effect van CPS-100-0067-2002. In plaats van iets uit te klaren, maakt de reflectie van licht het werk net minder leesbaar. Het beeld wordt een beeld van een beeld.

David Claerbout is gefascineerd door de wijze waarop we de wereld observeren en door het functioneren van ons visueel geheugen. Bij Olympia (The real time disintegration into ruins of the Berlin Olympic stadium over the course of a thousand years), start 2016, volgt het beeld de weersomstandigheden in Berlijn. De vegetatie rukt op en de steen per steen getrouwe representatie zal geleidelijk desintegreren.

 

Actie

De term ‘actie’ verwijst naar performancekunst in enge zin, maar ook naar kunst als ‘performatieve’ praktijk met het vermogen de werkelijkheid – of de manier waarop we ze begrijpen – te veranderen. Kunstenaars experimenteren nu ook met hun eigen lichaam, de tijdsgeest of de verwachtingshorizon van het publiek.

Men kan zeggen dat de M HKA-collectie haar oorsprong vindt in een actie van Gordon Matta-Clark. Voor Office Baroque transformeert hij in 1977 een gebouw aan de Ernest Van Dijckkaai tot kunstwerk door er geometrische vormen uit weg te zagen.

Panamarenko staat centraal in het kunstbeeld van het M HKA. Tijdens de happenings in de jaren zestig – ludieke straatoptredens in het centrum van Antwerpen die hij mee organiseert – raken de kunst en het leven elkaar. In de tweede helft van de jaren zestig creëert Panamarenko een reeks poëtische objecten, alledaagse beelden uit alledaagse materialen. Met Zwitserse Fiets uit 1967 komt voor het eerst zijn fascinatie voor technologie op de voorgrond.

Ook James Lee Byars is onlosmakelijk verbonden met de Antwerpse avant-garde. The Giant komt voort uit de fascinatie van de kunstenaar voor brieven en tekst, en positioneert de kunstenaar als zwerver en het kunstwerk als tijdelijk gebeuren. Tijdens een performance voor het ICC, de voorloper van het M HKA op de Meir, introduceert Byars dezelfde vorm op kolossale schaal.

Het duurzaam engagement van het M HKA voor Jan Fabre vertrekt vanuit de performances die als de ‘oerbron’ van al zijn ander werk kunnen worden beschouwd. Tijdens de performance Ik, aan het dromen onderzoekt de kunstenaar zijn lichaam. Hij schuurt het vlees van zijn benen, zoals hij het hout van de tafel schuurt. Het object wordt lichaam, het lichaam wordt object.

Marina Abramović en Ulay testen tussen 1975 en 1988 met performances hun eigen en elkaars fysieke en mentale uithoudingsvermogen. Tijdens Rest Energy worden de grenzen van uitputting en pijn tot het uiterste gedreven.

 

Maatschappij

Onder de noemer ‘maatschappij’ vatten we politiek en sociaal geëngageerde kunst, maar ook kunst die meer indirect over relaties tussen mensen reflecteert. De collectie weerspiegelt maatschappelijke veranderingen, en richt zich de laatste decennia steeds meer op de multipolaire realiteit.

Activist, schrijver en kunstenaar Jimmie Durham stelt dat Europa niet kan worden gezien als een continent op zich, maar enkel als een schiereiland van Eurazië. Volgens deze strikt geografische, maar open definitie, is en zal Eurazië de focus blijven binnen de toekomstige collectievorming van het M HKA. Met A Dead Deer wil Durham de bezoeker laten nadenken over zichzelf, de wereld en andere culturen, met de clichébeelden van blanken over indianenkunst als onderlegger.

Ilya Kabakov speelt een grote rol in de hernieuwde dialoog die de Sovjet-Unie in de jaren zeventig met de internationale avant-garde aangaat. In The Closet stelt de mens centraal, met al zijn kleinschalige dromen en verlangens die helpen ontsnappen aan een vaak dwingende en complexe realiteit.

Ook het werk van Michelangelo Pistoletto getuigt van maatschappelijke ambitie. Divisione e moltiplicazione dello specchio weerspiegelt en vermenigvuldigt zichzelf, de museumzaal en de bezoeker. Reflectie wordt hier heel letterlijk als de oorsprong van de wereld gezien, een beeld dat ook de veranderingen onmiddellijk opneemt.

Jef Geys maakt het subversieve gebaar tot zijn methode en materiaal. Hij zet de bezoeker aan tot kritische gedachten over kunst, de kunstwereld en de maatschappij. Met het zelfportret Zwarte overall haalt Geys het beeld dat de samenleving van een kunstenaar heeft onderuit, door zichzelf af te beelden in een register dat doet denken aan een gevangene, misdadiger of terrorist. Het heraldisch blauw kleurt een driehoek in de davidsster die hij toont.

Thierry De Cordier denkt dan weer na over hoe een kunstenaar zich verhoudt tot de wereld. Hoofdbreker, een hoofdloos torso dat iets van een berg heeft, is een somber werk over eenzaamheid, menselijke beperkingen en de hang naar antwoorden.

Almagul Menlibayeva combineert haar interesse voor regionale tradities met kritiek op de officiële identiteitspolitiek. Steppen Police is een romantische, melancholische en tegelijk surrealistische reflectie op de bruuske culturele ontwikkelingen in haar thuisland Kazachstan.

Voor Oozewald hergebruikt Cady Noland een persfoto van Lee Harvey Oswald, de moordenaar van John F. Kennedy, op het moment dat hij door Jack Ruby wordt neergeschoten. Het werk thematiseert actualiteit, geweld en de rol van de media.

Otobong Nkanga kaart een aantal van de meest urgente problemen van onze tijd aan. Infinite Yield gaat over de relaties tussen het landschap, de mens en arbeid.

 

BIBLIOTHEEK & LEESZAAL: OPMERKELIJKE AANWEZIGHEDEN

Een collectie groeit organisch. Naast grote lijnen en kernreferenties bestaat ze ook uit momenten en aanwezigheden die de complexiteit en toevalligheden van de collectie uitdiepen. Tussen de boeken in de leeszaal van de bibliotheek vind je een aantal van deze opmerkelijke aanwezigheden uit de M HKA-collectie.

Madonna van Koen van den Broek is een geabstraheerde interpretatie van een werk van Jean Fouquet uit 1452. Het werk was het icoonbeeld van de tentoonstelling Meesterwerken in het MAS waarin het beelddenken werd gethematiseerd.

Compositie met dubbele lijn en blauw vlak (1934) – een werk uit de collectie van De Vleeshal in Middelburg – is van Marlow Moss, de door Mondriaan beïnvloedde kunstenares die de dubbele lijn in het neoplasticisme introduceerde; de enkele lijn vond ze statisch, antiritmisch en een afsluiting. Het geeft een tweede iconisch vluchtpunt in de collectie aan naast de klassieke schone kunst: de radicale vroege avant-garde.

Mobile Medium University (Floating UIA) is een van de eerste architectonische voorstellen van Luc Deleu. De kunstenaar speelt met het idee om drie felgekleurde vliegdekschepen in te zetten, met op de schepen het volledige studieaanbod van de Antwerpse universiteit.

Zonder Titel van Els Dietvorst is een onderdeel van de monumentale installatie Skull  – een reusachtige schedel van een Neanderthaler met tanden in de vorm van menselijke figuren –  die ze tijdens de biënnale van Moskou in 2015 maakte. De Neanderthalers leefden vreedzaam samen met de nieuwe immigranten: de homo sapiens. Het werk staat symbool voor migratie en respect.

Mutation van Erbossyn Meldibekov zet het klassieke Lenin-borstbeeld om in een 'kunst-Lenin' en een 'Centraal-Aziatische Lenin'. Speciaal voor het M HKA voegt hij aan de reeks een 'Lumumba-achtige Lenin' toe: een 'Belgische Lenin'.

Er wordt verder ook nog werk getoond van onder anderen Evgeny Antufiev, Alain Arias-Misson, Charif Benhelima, James Lee Byars, David Claerbout, Vaast Colson, Rein Dufait, Jan Fabre, Hans-Peter Feldmann, Robert Filliou, NS Harsha, Suchan Kinoshita, Ivan Kožarić, Bernd Lohaus, Taus Makhacheva, Guy Mees, Jacqueline Mesmaeker, Nadia Naveau, Panamarenko, Ria Pacquée, Laure Prouvost, Timothy Segers, Koen Theys, Paul Van Hoeydonck, Anne-Mie van Kerckhoven, Ben Vautier, Franz West, Xu Zhen en een selectie van pre-cinemaobjecten uit de Vrielynck-collectie.

 

VAN FILLIOU TOT BIJL: KUNST ALS LEVEN         

In de ruimte aan de toiletten tonen we een aantal kunstenaars uit de collectie die de grens tussen kunst en leven bespelen, problematiseren of zelfs proberen uit te wissen.

De M HKA-collectie heeft de happening als boegbeeld en is sterk verwant met Fluxus, een kunstvorm die vanaf de jaren zestig kunst en leven wil laten versmelten. Zelfverklaard ‘genie zonder talent’ Robert Filliou stelt met veel humor voortdurend het statuut van het kunstwerk in vraag. Volgens hem is iedereen een kunstenaar, en is het de taak van alle kunstenaars om dit aan te tonen.

Guillaume Bijl wil de kijker onmiddellijk betrekken bij kunst. Zijn installaties zijn soms een realiteit in de niet-realiteit, of omgekeerd: ficties in de realiteit. Zijn werken zijn hyperrealistisch, surrealistisch en tragikomisch tegelijk.

Er wordt verder ook nog werk getoond van onder anderen Paul De Vree, Anna Bella Geiger, Carlos Ginzburg, Rustam Khalfin, Martin Kippenberger, Léa Lublin, Eugenio Miccini, Luciano Ori, ORLAN, Anatoly Osmolovsky, Lamberto Pignotti, Sarenco, Nicolás Uriburu, Ben Vautier en Peng Yue.

 

WERKEN IN DIALOOG MET HET GEBOUW

Enkele kunstwerken zijn letterlijk onlosmakelijk met het M HKA verbonden. Een van de eerste kunstwerken die in het M HKA gerealiseerd werden, is Projet de toilettes pour le Musée de Mönchengladbach van Robert Filliou. De kunstenaar nodigt de bezoeker uit om door de deur van zijn of haar keuze – mannen, vrouwen of kustenaars – naar binnen te gaan.

Als je met de lift naar de vierde verdieping reist, kom je een ander kunstwerk tegen: De groeiende ladder van Hugo Duchateau. Dit kunstwerk werd voor de opening van het museum in de liftschacht gemonteerd.

In het werk Zonder titel in het M HKAFE combineert Keith Haring de beeldtaal van de straatcultuur met eeuwenoude thema’s en symbolen. De muurschildering, die hij een dag voor de opening van het museum in 1987 maakte, is een van zijn weinige publieke projecten in Europa die de tand des tijds hebben doorstaan.

Op het dakterras kan je in Skyspace van James Turrell de ruimtelijke dimensie van het daglicht ervaren.

Met de renovatie van het M HKA in 2009 wordt er ruimte voorzien op de voorgevel voor het logo dat door Christophe Terlinden is ontworpen: M HKA zonder ‘u’.

Het monumentale titelloze werk van Enrico David op de gevel bestaat uit tien identieke, tot puur lijnenspel herleide figuren, met even veel vrouwelijke als mannelijke trekken, die de blik naar de hemel richten.

Ook verder in de stad zijn er nog permanente werken van het M HKA, onder andere Quand le ciel est bas et lourd [When the Sky is Low and Heavy] van David Lamelas naast het KMSKA, vlakbij de voormalige galerie Wide White Space, en natuurlijk het Panamarenkohuis met zijn helikopterdak in de Seefhoek.

Items View all

Actors View all

Ensembles View all