Na de dolle jaren twintig dommelt de historische avant-garde in. Sommige modernisten keren terug naar klassieke schilderkunst, anderen stoppen helemaal met artistiek werk. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Oude garde? Avant-garde! toont hoe de pioniers van de jaren 1920 in de jaren 1950, onder invloed van een nieuwe generatie, opnieuw radicaliseren.

Hun hernieuwde experimenten nemen uiteenlopende vormen aan. Jozef Peeters begint opnieuw abstract te schilderen en zit mee aan tafel bij de jonge kunstenaars van Groep 58. Floris Jespers verkent nieuwe technieken en concepten, terwijl Paul Joostens zijn eigenzinnige koers blijft volgen. E.L.T. Mesens zoekt actief aansluiting bij jonge avant-gardisten en ontwikkelt, geïnspireerd door de nieuwste kunsttendensen uit Italië, een mengvorm van surrealisme en futurisme.

De ontmoeting tussen oude en jonge kunstenaars in de late jaren vijftig vormt een sleutelmoment in de kunstgeschiedenis. Ze markeert niet alleen het ontstaan van een tweede avant-garde, maar ook het begin van de geschiedschrijving van de eerste avant-garde.
 

Vanaf de late jaren 1950 worden de verhaallijnen vastgelegd die de geschiedenis van het modernisme in Vlaanderen tot op heden tekenen. De kiem voor die vertelling zit al vervat in de inleidende tekst die kunstenaar en kunstjournalist Maurits Bilcke in 1954 schrijft voor de tentoonstelling De eerste abstracten in Belgie in de Brusselse galerie Saint Laurent:

De abstracte kunst bleef in de schaduw. De belangstelling van zowel critici als kunstliefhebbers was namelijk stelselmatig gericht op het expressionisme en later op het surrealisme.

Voor Bilcke is de abstracte kunst het logische eindpunt van de modernisering. Hij plaatst haar diametraal tegenover het expressionisme en surrealisme. Onbedoeld vergroot Bilcke daarmee de rivaliteit tussen de strekking Paul van Ostaijen, die de moderne idee tijdens de Eerste Wereldoorlog in Vlaanderen introduceert, maar nooit de zuivere abstractie opzoekt, en de abstracte constructivisten Jozef Peeters en Michel Seuphor. Dertig jaar later ziet vooral Seuphor hierin de kans om zijn eigen rol in het verhaal te vergroten (en die van Van Ostaijen te minimaliseren).

Door zijn vele optredens op radio en tv maakt Seuphor school, al vindt hij af en toe een getuige van het eerste uur op zijn pad. Floris Jespers omschrijft de avant-garde in het tv-programma Ten Huize Van in 1960 juist als een lange zoektocht naar een synthese van de moderne ismen'. Zijn eigen oeuvre karakteriseert hij als een soep, bereid met de lekkerste ingrediënten uit kubisme, expressionisme en surrealisme. En het oorspronkelijke recept voor deze soep? Dat had hij ooit gekregen van Paul van Ostaijen.

De tentoonstelling is de eerste van drie archiefpresentaties rond de naoorlogse doorwerking van Paul van Ostaijens kunsttheorie, in samenwerking met Dynamiek!, een project van het Paul van Ostaijengenootschap.

Samenstelling: Dennis Van Mol, Matthijs De Ridder, Jan De Vree

Het M HKA toont beeldende kunstarchieven in wisselende presentaties. Die zijn niet alleen cruciaal voor het bewaren en ontsluiten van nalatenschappen, maar creëren ook kansen voor nieuw onderzoek.